Τι είναι τα "χελιδονίσματα" ή "Κάλαντα της Χελιδόνας" που ένωσαν τις γενιές στο Δημαρχείο Νίκαιας. Τα ανοιξιάτικα έθιμα

Η φωτό δόθηκε από τον Δήμο

Ένα «ξεχασμένο» έθιμο, καλωσόρισμα της Άνοιξης, «ζωντάνεψε», με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση, στο Δημαρχείο Νίκαιας- Αγίου Ιωάννη Ρέντη, στο πλαίσιο της διαγενεακής δράσης «Ήθη & Έθιμα της Άνοιξης – Τα κάλαντα της Χελιδόνας».
Η δράση διοργανώθηκε από την Διεύθυνση Κοινωνικής Προστασίας, Ισότητας και Τρίτης Ηλικίας του Δήμου και τα Τμήματα Α΄ και Β΄ ΚΑΠΗ, σε συνεργασία με το 14ο Νηπιαγωγείο Νίκαιας.
Έτσι, μικροί και μεγάλοι ξεκινώντας από το 14ο Νηπιαγωγείο Νίκαιας, στην διασταύρωση των οδών Ηλιουπόλεως και Κιλικίας έκαναν μια συμβολική διαδρομή στην πόλη, μεταφέροντας το μήνυμα της άνοιξης, της παράδοσης και της συνέχειας των εθίμων.
Η διαδρομή κατέληξε στο Δημαρχείο, όπου υποδέχθηκε τα παιδιά και τα μέλη της χορωδίας των ΚΑΠΗ ο δήμαρχος Κωνσταντίνος Μαραγκάκης και τραγούδησαν τα ανοιξιάτικα κάλαντα της Χελιδόνας, γεμίζοντας τον χώρο με χαμόγελα, συγκίνηση και αισιοδοξία.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στις διαγενεακές δράσεις του Δήμου, που στοχεύουν στη δημιουργία ουσιαστικών δεσμών ανάμεσα στις γενιές, δίνοντας την ευκαιρία στους μεγαλύτερους να μεταδώσουν βιώματα, μνήμες και παραδόσεις στους μικρότερους, ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή και την αλληλεγγύη.

Λίγα λόγια για τα «Χελιδονίσματα» [Με πληροφορίες από filosofikilithos.gr]

Τα «Χελιδονίσματα» είναι

τα κάλαντα της Άνοιξης και εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανοιξιάτικων εθίμων, που συνδέονται άρρηκτα με την αναγέννηση της φύσης και τη χριστιανική παράδοση (Πάσχα). 
Τα τραγουδάμε είτε την 1η Μαρτίου είτε μεταξύ 19- 21 Μαρτίου, που είναι η εαρινή ισημερία, δηλαδή η μέρα είναι ίση με τη νύχτα. Άλλωστε για πολλούς, η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί και  την αρχή της άνοιξης.
Το έθιμο υπήρχε σε διάφορες περιοχές, ιδιαίτερα, όμως, σε χωριά της Ανατολικής Μακεδονίας, της Θράκης και της Ηπείρου.
Περιγραφή: Τα παιδιά παίρνουν ένα καλάθι, το γεμίζουν με φύλλα κισσού και δένουν στην άκρη του καλαθιού τη χελιδόνα, ένα ξύλινο ομοίωμά της δηλαδή, και γύρω στο λαιμό της χελιδόνας υπάρχουν κουδουνάκια που ηχούν καθώς κινείται το ραβδί από το οποίο αυτή κρέμεται. Τα παιδιά με το καλάθι της χελιδόνας την περιφέρουν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούν:

Ηρθε, ήρθε η χελιδόνα Ήρθε κι άλλη μελιηδόνα,
Κάθισε και λάλησε, Και γλυκά κελάδησε,
Μάρτη, Μάρτη μου καλέ, Και Φλεβάρη φοβερέ,
Κι αν φλεγίσεις κι αν τσικνίσεις, Καλοκαίρι θα μυρίσεις.

Η νοικοκυρά παίρνει από το καλάθι ένα φύλλο κισσού και το βάζει στο κοτέτσι, για να γεννούν πολλά αυγά οι κότες και δίνει ένα ή δύο αυγά στα παιδιά που ξεκινούν για άλλο σπίτι.
Παραλλαγή: «Κι αν χιονίσεις κι αν κακίσεις, πάλιν Άνοιξη θ’ ανθίσεις»
 Η χελιδόνα (μία από τα κορίτσια που ψέλνουν τα χελιδονίσματα) κρατάει στο στόμα της ένα «μαρτίτσι» που προστατεύει από το μαύρισμα του μαρτιάτικου ήλιου. Στα Γιάννενα της Τουρκοκρατίας σχημάτιζαν το ομοίωμα ενός χελιδονιού από λεμόνι και κρεμμύδι, στο οποίο κολλούσαν πούπουλα πουλερικών.
Προέλευση: Το μαρτιάτικο χελιδόνισμα φαίνεται πως μετρούσε ήδη μια πορεία πολλών αιώνων, καθώς πρόκειται για ένα έθιμο που κατάγεται από την αρχαιότητα, όπως αποδεικνύει το «χελιδόνισμα», δηλαδή το τραγούδι της χελιδόνας, που μας παρέδωσε ο Αθήναιος (Η΄, 60) γύρω στα 200 μ. Χ. Ο σκοπός του είναι η αφθονία, η καλοζωία, η έλευση της αναγέννησης.

Συμβολισμός: Ο βαθυπράσινος κισσός είναι σύμβολο της αειθαλούς βλάστησης και θεωρείται μέσο ικανό να μεταδώσει τη γονιμότητα. Το χελιδόνι, ως σύμβολο της ψυχής, συνδέεται με την αναγέννηση, το πέταγμα και την απελευθέρωση της ψυχής, το σπάσιμο δηλαδή των δεσμών με την ύλη και την προσωπικότητα γενικά. Το αυγό συμβολίζει την ανθρώπινη προσωπικότητα που περικλείει κάτι αληθινό.
Ανανέωση, προετοιμασία και είσοδος στη νέα εποχή του έτους, προφύλαξη από τις πρώτες αχτίδες του ήλιου της Άνοιξης. Η περιφορά της χελιδόνας με φύλλα κισσού συμβόλιζε την αειθαλή βλάστηση και στόχευε στο να πάει καλά η σοδειά.

Άλλα ανοιξιάτικα έθιμα
Εκτός από τα «Χελιδονίσματα» γνωστά ανοιξιάτικα έθιμα, εκτός από τα Πασχαλινά (βάψιμο αυγών, σούβλισμα αρνιού κ.α.) είναι ο «Μάρτης» (1η Μαρτίου) για προστασία από τον ήλιο, το πρωτομαγιάτικο στεφάνι και τα έθιμα του Λαζάρου. Συγκεκριμένα:
•    Ο Μάρτης (1 Μαρτίου): Φοράμε ένα βραχιόλι από κόκκινη και λευκή κλωστή για να προστατευτούμε από τον πρώτο ανοιξιάτικο ήλιο, το οποίο βγάζουμε στο τέλος του μήνα ή όταν δούμε το πρώτο χελιδόνι.
•    Πρωτομαγιάτικο Στεφάνι (1 Μαΐου): Πλέξιμο στεφανιού με αγριολούλουδα και κρέμασμά του στην πόρτα του σπιτιού για να υποδεχτούν την ανθοφορία και την ευφορία της γης.
•    Έθιμα Λαζάρου (Σάββατο Λαζάρου): Τα παιδιά, συνήθως κορίτσια, τραγουδούν τα «Λαζαράκια» (κάλαντα), κρατώντας καλαθάκια στολισμένα με λουλούδια, αναγγέλλοντας την Ανάσταση του Λαζάρου.