Του Χρήστου Λαμπρίδη
μέλος της Πολιτικής Γραμματείας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ
Με συνεχείς πειραματισμούς η ΝΔ την περίοδο 2012 - 2015 και από το 2019 και μετά, έχει προκαλέσει ένα τεράστιο αλαλούμ στο σύστημα λιμενικής διακυβέρνησης
Η Νέα Δημοκρατία, είτε ως αντιπολίτευση είτε από θέση κυβερνητικής ευθύνης αρνείται να αντιληφθεί, ότι και στο χώρο των λιμένων, « έχει ανακαλυφθεί ο τροχός». Με συνεχείς πειραματισμούς , την περίοδο 2012 - 2015 και από το 2019 και μετά, έχει προκαλέσει ένα τεράστιο αλαλούμ στο σύστημα λιμενικής διακυβέρνησης. Τελευταίο επεισόδιο αυτής της σειράς των άστοχων αποφάσεων, αποτελεί το σχέδιο νόμου που συζητείται αυτές τις μέρες στη βουλή για τη σύσταση της Εποπτικής Μονάδας Ασφάλειας Λιμένων και Πλοίων (ΕΜΑΛΠ).
Ποιο είναι το κυρίαρχο σύστημα λιμενικής διακυβέρνησης διεθνώς
Είναι χρήσιμο για να καταδείξει κανείς το μέγεθος των κυβερνητικών αστοχιών, να αναφερθεί στο σύστημα λιμενικής διακυβέρνησης στην Ευρώπη, στη Βόρεια Αμερική και στο σύνολο του ανεπτυγμένου κόσμου.
Σε αυτές τις χώρες, τα λιμάνια ανήκουν στο δημόσιο και διοικούνται από λιμενικές αρχές που επίσης είναι δημόσιου χαρακτήρα. Στη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων, ιδιωτικές επενδύσεις πραγματοποιούνται σε εκτάσεις που παραχωρούνται από τις δημόσιες λιμενικές αρχές και στη βάση σχεδίου που οι τελευταίες έχουν εκπονήσει. Σε λιγότερες περιπτώσεις, κυρίως σε μικρά λιμάνια, εκεί που δεν υπάρχει δραστηριοποίηση ιδιωτών, η παροχή υπηρεσιών προς τους χρήστες γίνεται από τις Δημόσιες Λιμενικές Αρχές. Γι αυτό άλλωστε σήμερα, το 93% των ευρωπαϊκών λιμένων ανήκουν στο δημόσιο.
Το κυρίαρχο μοντέλο λιμενικής διακυβέρνησης, εξασφαλίζει μια σειρά από πλεονεκτήματα τόσο για το δημόσιο που έχει την ευθύνη σχεδιασμού όσο και για τους ιδιώτες επενδυτές και για τους χρήστες των λιμένων, που μπορούν να δραστηριοποιούνται σε ένα καθεστώς σταθερότητας στη βάση προκαθορισμένων κανόνων.
Αυτή την ευρωπαϊκή και διεθνή πραγματικότητα εμμονικά αγνοούν τα στελέχη της Νέας Δημοκρατίας από οποιαδήποτε θέση κι αν βρίσκονται.
Το λιμενικό σύστημα ως «πειραματόζωο» από την κυβέρνηση Σαμαρά
Μέχρι το 2012, το σύστημα διακυβέρνησης που αφορούσε στους Οργανισμούς Λιμένα, βασιζόταν στο μοντέλο διακυβέρνησης του πλήρους λιμένα (comprehensive ports), όπου η Δημόσια Αρχή Λιμένων ήταν και ο παραγωγός των λιμενικών υπηρεσιών. Εξαίρεση αποτελούσε το λιμάνι του Πειραιά, όπου εφαρμοζόταν εν μέρει το μοντέλο των (υπο)παραχωρήσεων με τη λειτουργία τερματικού σταθμού εμπορευματοκιβωτίων από την εταιρεία PCT (Θυγατρική της COSCO). Τότε ήταν που
η κυβέρνηση Σαμαρά, αγνοώντας πλήρως την ευρωπαϊκή και διεθνή πραγματικότητα, αποφάσισε να προχωρήσει στην ιδιωτικοποίηση του Οργανισμού Λιμένα Πειραιά (ΟΛΠ) και του Οργανισμού Λιμένα Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ). Τι κι αν το μοντέλο των ιδιωτικών λιμανιών εφαρμόστηκε τη δεκαετία του 1980 στη Μεγάλη Βρετανία από την κυβέρνηση Θάτσερ, απέτυχε παταγωδώς και εγκαταλείφθηκε;
Έτσι τον Απρίλιο του 2014, μέσω του ΤΑΙΠΕΔ ανακοίνωσε προσκλήσεις ενδιαφέροντος για την πώληση του 67% των μετοχών των ΟΛΠ και ΟΛΘ. Είχε προηγηθεί, η ίδρυση της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων με κύρια ευθύνη την τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού και της κείμενης νομοθεσίας στα λιμάνια. Μάλιστα, η κυβέρνηση Σαμαρά, είχε δεσμευτεί απέναντι στην Τρόικα για την ιδιωτικοποίηση και των υπολοίπων 10 Οργανισμών Λιμένα, τις μετοχές των οποίων διαχειριζόταν το ΤΑΙΠΕΔ.
Το κενό που δημιουργήθηκε ήταν προφανές. Τις δημόσιες εξουσίες τις οποίες ασκούσαν μέχρι τότε οι δημόσιες λιμενικές αρχές σε Πειραιά και Θεσσαλονίκη θα τις ασκούσαν πλέον ιδιώτες. Οι ιδιώτες δηλαδή θα έπρεπε να επιτύχουν στόχους δημόσιου ενδιαφέροντος (!!!) όπως είναι η ενίσχυση της συμβολής του λιμένα στην τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη, στην αύξηση της απασχόλησης, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων των παραλιμένιων Δήμων αλλά και άλλες λειτουργίες όπως η έκδοση αδειών κα.
Ρύθμιση του λιμενικού τοπίου από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ
Αυτή την κατάσταση, παρέλαβε η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Μπορεί στις διαπραγματεύσεις που έγιναν με τους θεσμούς να μην έγινε κατορθωτή η αποτροπή των ιδιωτικοποιήσεων σε ΟΛΠ και ΟΛΘ, αφού η συμφωνία του καλοκαιριού του 2015 προέβλεπε την ολοκλήρωση των ιδιωτικοποιήσεων που είχαν εκκινήσει από την προηγούμενη κυβέρνηση Σαμαρά, ωστόσο, στο πεδίο της λιμενικής διακυβέρνησης η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ κατάφερε να βάλει τάξη στο αρρύθμιστο τοπίο προστατεύοντας το δημόσιο συμφέρον. Ειδικότερα, κατάφερε:
1. Να προχωρήσει το 2016 στη σύσταση της Δημόσιας Αρχής Λιμένων προκειμένου να αναλάβει τις δημόσιες εξουσίες των δυο λιμανιών που βάδιζαν προς ιδιωτικοποίηση.
2. Να αναβαθμίσει το 2016 τη Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων σε Ανεξάρτητη Αρχή ενισχύοντας παράλληλα το στελεχιακό δυναμικό της.
3. Να αποτρέψει την ιδιωτικοποίηση των υπολοίπων δέκα Οργανισμών Λιμένα, συμφωνώντας με τους θεσμούς ότι η εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα στη λιμενική βιομηχανία θα γίνονταν μέσω της μεθόδου των υποπαραχωρήσεων, με τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα τους. Η αντιστοίχιση του Ευρωπαϊκού μοντέλου διακυβέρνησης με το Ελληνικό θεσμοθετήθηκε τον Φεβρουάριο του 2019 με το νόμο 4597.
Η προσπάθεια αυτή δεν ήταν εύκολη. Ακόμα θυμάμαι το καλοκαίρι του 2015, έχοντας τότε την ιδιότητα του διευθυντή του γραφείου του τότε Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής κ. Θοδωρή Δρίτσα, μαζί με τον ίδιο τον Υπουργό και τον τότε Γενικό Γραμματέα του Υπουργείου κ. Γιάννη Θεοτοκά, την προσπάθεια που έγινε για να αλλάξει το σχέδιο προαπαιτουμένων των θεσμών, το οποίο απαγόρευε τη δημιουργία οποιασδήποτε νέας δημόσιας αρχής στο λιμενικό σύστημα. Με όπλο την γνώση από την Ευρωπαϊκή και διεθνή εμπειρία και με την πολύτιμη βοήθεια σε αυτό το πεδίο του καθηγητή του Πανεπιστημίου Πειραιά κ. Χλωμούδη, αφαιρέθηκαν αυτές οι απαγορεύσεις ανοίγοντας το δρόμο για τη σύσταση της ΔΑΛ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τότε, η Νέα Δημοκρατία ως αξιωματική αντιπολίτευση ήταν σφόδρα αντίθετη στη σύσταση της Δημόσιας Αρχής Λιμένων.
Ιούλιος 2019. Η απαρχή της εκ νέου κατεδάφισης του συστήματος λιμενικής διακυβέρνησης
Όμως η κυβερνητική αλλαγή του 2019 αποτέλεσε σημείο καμπής. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας προχώρησε στην κατάργηση της ΔΑΛ το 2020, υποβάθμισε τη ΡΑΛ από ανεξάρτητη αρχή σε γνωμοδοτικό όργανο το 2021, προχώρησε στην ιδιωτικοποίηση των Οργανισμών Λιμένα Ηγουμενίτσας και Ηρακλείου το 2023 και 2024 αντίστοιχα, επιχείρησε να ιδιωτικοποιήσει τους Οργανισμούς Λιμένα Βόλου και Αλεξανδρούπολης και επιχειρεί να πωλήσει τον Οργανισμό Λιμένα Λαυρίου.
Με λίγα λόγια, ιδιωτικοποίησε και επιχειρεί να ιδιωτικοποιήσει λιμάνια κατεδαφίζοντας παράλληλα κάθε θεσμό ελέγχου σε αυτά, αφήνοντας σε καθεστώς υποτυπώδους δημόσιου έλεγχου τον ΟΛΠ και τον ΟΛΘ. Τα αποτελέσματα αυτών των επιλογών της γρήγορα βγήκαν στην επιφάνεια, δημιουργώντας συνεχείς διαμάχες μεταξύ των νέων ιδιοκτητών λιμένα, των χρηστών, των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης στους παραλιμένιους δήμους.
Αντιλαμβανόμενος το πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί, ο προηγούμενος Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής κ. Στυλιανίδης εξήγγειλε το 2024 τη σύσταση της Εποπτικής Αρχής Λιμένων ως διάδοχο σχήμα της ΔΑΛ. Ωστόσο, ένα χρόνο μετά, όχι μόνο δεν υλοποιήθηκε η εξαγγελία αλλά ήρθε στη Βουλή σχέδιο νόμου για τη σύσταση ενός πρωτόγνωρου υβριδικού σχήματος που αποτελεί ελληνική πρωτοτυπία, της ΕΜΑΛΠ.
Δυστυχώς το σχέδιο νόμου για τη νέα μονάδα, το μόνο που εγγυάται είναι την αδυναμία λειτουργίας της. Ενδεικτικά, αναφέρονται τα ακόλουθα, σχετικά με την ΕΜΑΛΠ:
- Στο σχέδιο νόμου περιλαμβάνει αρμοδιότητες, που είχε στο παρελθόν η Δημόσια Αρχή Λιμένων, ωστόσο δεν περιλαμβάνει τη βασική αρμοδιότητα, αυτή της ανάληψης των δημόσιων εξουσιών των ιδιωτικοποιημένων λιμένων.
- Το πεδίο εφαρμογής της δεν είναι τα ιδιωτικοποιημένα λιμάνια αλλά το σύνολο του λιμενικού συστήματος της χώρας. Κατά συνέπεια, ακυρώνεται ο
ρόλος των φορέων διοίκησης στα δημόσια λιμάνια ή αυτός επικαλύπτεται με την ΕΜΑΛΠ;
- Αναλαμβάνει μια σχεδόν «ξένη» αρμοδιότητα ως προς την εποπτεία λιμένων που είναι η ασφάλεια των πλοίων. Η συγκεκριμένη ωστόσο αρμοδιότητα ανήκει σε άλλο φορέα, στον Κλάδο Επιθεώρησης Εμπορικών Πλοίων, για λόγους στελέχωσης και οργάνωσης δεν μπορεί να ασκηθεί από την ΕΜΑΛΠ και δημιουργεί σύγχυση αρμοδιοτήτων.
- Αναλαμβάνει την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κανονισμού 2017/352,τη στιγμή που η νέα μονάδα είναι πλήρως ελεγχόμενη από τον Υπουργό Ναυτιλίας ο οποίος έχει και την ευθύνη εποπτείας των δημόσιων λιμένων λειτουργώντας ταυτόχρονα ως ελεγκτής και ελεγχόμενος. Η σκοπιμότητα προφανής, ο κυβερνητικός έλεγχος της λιμενικής αγοράς. Άλλωστε αυτός ήταν και ο λόγος υποβάθμισης της ΡΑΛ όταν εξέδιδε αποφάσεις που δεν εξυπηρετούσαν την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας.
Θα μπορούσε κανείς να επισημάνει και άλλες δυσλειτουργίες που οδηγούν στη βεβαιότητα ότι η νέα μονάδα δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει στην πράξη. Επιπρόσθετα, θα μπορούσαν να διατυπωθούν σειρά προτάσεων και να γίνει ένας ουσιαστικός διάλογος για την αρχιτεκτονική του λιμενικού συστήματος. Το βέβαιο είναι ότι, η πορεία της Νέας Δημοκρατίας από το 2012 μέχρι και σήμερα, δείχνει ότι δεν μπορεί να συμμετέχει αξιόπιστα σε αυτό το διάλογο. Η κυβερνητική αλλαγή προς μια προοδευτική κατεύθυνση αποτελεί προϋπόθεση για την αναζήτηση ουσιαστικών λύσεων στον τομέα της λιμενικής διακυβέρνησης.
* Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην "Αυγή"
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου