 |
| Η μονή Αρκαδίου |
Η πολυάνθρωπη θυσία, που έγινε στη διάρκεια της κρητικής επανάστασης του 1866, προκάλεσε μεγάλη αίσθηση στην Ευρώπη, ανάγκασε τις Μεγάλες Δυνάμεις ν’ αρχίσουν να στρέφουν το βλέμμα στο λεγόμενο «Κρητικό ζήτημα» και μπήκαν οι βάσεις ώστε 30 χρόνια αργότερα να ξεκινήσει η διαδικασία για την απελευθέρωση της Μεγαλονήσου από τους Οθωμανούς.
Επίκεντρο της εκδήλωσης ήταν μια πρωτότυπη παράσταση που παρουσίαζε ένα σύγχρονο σχολείο, όπου οι μαθητές ανακαλύπτουν την ιστορία του ολοκαυτώματος της Μονής και τη μεταφέρουν στους θεατές, καταγράφοντας όλο το χρονικό της πολυάνθρωπης θυσίας και τα γεγονότα της μάχης.
Τα κείμενα έγραψαν τα παιδιά της Ένωσης Κρητών και τα παρουσίασαν σε ένα συγκινητικό αφιέρωμα, εξιστορώντας πλευρές της ιστορίας και της θυσίας στο Αρκάδι. Έτσι ακούστηκε η ιστορία του Μοναστηριού, του ηγούμενου Γαβριήλ και της Χαρ. Δασκαλάκη που πολέμησε στο Αρκάδι.
Τα παιδιά απασχόλησαν και πιο δύσκολες έννοιες, όπως το καθήκον και η τιμή - με αφορμή τη θυσία του Κωστή Γιαμπουδάκη που άναψε το φυτίλι στο Αρκάδι- εμβαθύνοντας στην ουσιαστική σημασία του Ολοκαυτώματος, δίνοντας το μήνυμα της θυσίας για τη λευτεριά.
Τέλος παρουσίασαν την ιστορική σημασία αυτού που έγινε στο Αρκάδι, στην Ελλάδα και την Ευρώπη, όπως και τον βαθύτερο συμβολισμό ως πράξη αντίστασης και αγώνα.
Το ερώτημα των παιδιών αν "Μπορεί να γίνει ήρωας σήμερα με προσφορά και αλληλεγγύη, κάποιος που δεν είναι στο εγώ αλλά στο εμείς, δίνοντας παράδειγμα ζωής;" πήρε την απάντηση που έπρεπε.
Λίγα πράγματα που πρέπει να ξέρουμε για τη Μονή Αρκαδίου και το Ολοκαύτωμα
• Για τη Μονή:
Η Μονή βρίσκεται σε ένα εύφορο οροπέδιο 23 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Ρεθύμνου, στην περιοχή της Κοινότητας Αμνάτου του Δήμου Ρεθύμνης.
Η ακριβής χρονολογία ίδρυσης της δεν είναι γνωστή. Κάποιες πηγές προσδιορίζουν την κατασκευή του πρώτου ναού στα χρόνια του αυτοκράτορα Ηράκλειου (610-641) και μάλιστα με χρηματοδότηση του ίδιου και άλλες αναφέρουν ως πιθανότερο χρόνο κατασκευής τη δεύτερη βυζαντινή περίοδο (961- 1204), ίσως και αργότερα κατά τα πρώτα χρόνια της Βενετοκρατίας (1204)
Το σημερινό καθολικό (εκκλησία) χρονολογείται από τον 16ο αιώνα και χαρακτηρίζεται από την επίδραση της Αναγέννησης.
• Η θέση της στην Επανάσταση του 1866
Εξαιτίας της κομβικής θέσης η μονή ορίστηκε, κατά την επανάσταση του 1866, ως κέντρο των επαρχιών Ρεθύμνης, Μυλοποτάμου, Αγίου Βασιλείου και Αμαρίου. Εκεί εγκαταστάθηκε «η εκλεχθείσα υπό του λαού 16μελης Επαναστατική Επιτροπή, εις την οποίαν μετείχον εκ της μονής ως πρόεδρος ο ηγούμενος Γαβριήλ και ως σύμβουλοι ο Χατζή Νεόφυτος και ο ιερομόναχος Ζαχαρίας».
• Οι δυνάμεις των επιτιθέμενων και των αμυνόμενων:
Στη Μονή υπήρχαν 943 άτομα, από τους οποίους περίπου 300 άνδρες (άλλες πηγές αναφέρουν 286 πολεμιστές), μεταξύ των οποίων 45 κληρικοί. Οι υπόλοιποι 657 ήταν γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι ανίκανοι για μάχη.
Απέναντί τους βρισκόταν πολυάριθμος οργανωμένος στρατός.
Σύμφωνα με τις εφημερίδες της εποχής («Αιών» φ. 19 και 24.11.1866) κατά τους Τούρκους ο στρατός τους ανερχόταν σε περίπου 7.000 άνδρες, από τους οποίους 5.000 του τακτικού στρατού και περίπου 2.000 άτακτοι.
Οι Έλληνες τους υπολόγιζαν σε περίπου 18.000 άνδρες και κατ’ άλλες πηγές σε 22.000.
• Το Ολοκαύτωμα:
Όταν κάθε ελπίδα είχε χαθεί ο Κωνσταντίνος Γιαμπουδάκης, ένας νέος από το Άδελε, που εργαζόταν στο μοναστήρι, εμφανίστηκε στη πόρτα της πυριτιδαποθήκης, κρατώντας στο χέρι μια πιστόλα και απευθύνθηκε στους συγκεντρωμένους:
«Προτιμάτε ν’ αποθάνωμεν όλοι εδώ δια την πίστιν του Χριστού και δια την αγάπην της πατρίδος, παρά να πέσωμεν ζωντανοί εις τα χέρια των σκύλων;»
«Προτιμώμεν να αποθάνωμεν», απήντησαν όλοι με μια φωνή.
Τότε έκανε ένα βήμα ο Γιαμπουδάκης και άδειασε τη πιστόλα του σε χυμένη πυρίτιδα. Αμέσως, εκδηλώθηκε φωτιά, που μεταδόθηκε στα γεμάτα πυρίτιδα βαρέλια και ακολούθησε η φοβερή έκρηξη.
Από την έκρηξη είχαν μεγάλες απώλειες και οι Τούρκοι και μόνο από τη πτώση των τειχών υπολογίζεται ότι χάθηκαν περίπου 600 άτομα.
Οι τελευταίοι θύλακες αντίστασης ήταν στην ισόγεια τραπεζαρία, όπου βρίσκονταν 38 άνδρες, και σε κελιά στην ανατολική πλευρά, όπου υπήρχε μια ομάδα με επικεφαλής τον φρούραρχο Δημακόπουλο και αρκετά γυναικόπαιδα.
Οι άνδρες, που ήταν στη τραπεζαρία έπεσαν, με τέχνασμα, στα χέρια των Τούρκων και θανατώθηκαν.
Αντίθετα, η ομάδα του ηρωικού ανθυπολοχαγού συνέχισε να μάχεται μέχρι το βράδυ, οπότε τελείωσαν τα πολεμοφόδια και καταστράφηκαν τα όπλα τους από την υπερθέρμανση. Τότε, παραδόθηκαν στον τακτικό στρατό.
Το πρωί της Πέμπτης 10 Νοεμβρίου 1866 οι 121 αιχμάλωτοι, στη πλειοψηφία τους γυναικόπαιδα, οδηγήθηκαν από τους Τούρκους στο απέναντι βουνό. Εκεί, μετά από σύντομη εξέταση οι ένστολοι μαχητές Ι. Δημακόπουλος, Σπύρος Ολύμπιος, Βασίλης Αράπης, Κωνσταντής Δασκαλάκης, Νικολής Γαληνάκης και άλλος ένας αγνώστων στοιχείων, εκτελέστηκαν αγρίως με λογχισμούς.
Οι υπόλοιποι 114, από τους οποίους 68 γυναίκες και παιδιά και 46 ηλικιωμένοι οδηγήθηκαν στο Ρέθυμνο. Αυτοί ήταν οι διασωθέντες από τους συνολικά 943 Χριστιανούς, που βρίσκονταν στη μονή.
Οι Τούρκοι είχαν πάνω από 2.000 νεκρούς και 800 τραυματίες, με αποτέλεσμα να γεμίσουν τα νοσοκομεία Ρεθύμνου, Χανίων και Σούδας και γι’ αυτό χρησιμοποιήθηκαν ως νοσοκομεία σχολεία, τζαμιά, κ.α.
Από τους διασωθέντες Χριστιανούς οι ηλικιωμένοι άνδρες φυλακίστηκαν ενώ οι γυναίκες και τα παιδιά παραδόθηκαν στον επίσκοπο και απελευθερώθηκαν.
 |
| Εφημερίδα "Αλήθεια" 26.11.1866 |
• Ο αντίκτυπος:
Η θυσία του Αρκαδίου είχε καταλυτική επίδραση στην Ευρώπη για τις ελληνικές απελευθερωτικές επαναστάσεις.
Στην αθηναϊκή εφημερίδα «Αλήθεια» της 3ης Δεκεμβρίου 1866 διαβάζουμε ότι οι ευρωπαϊκές εφημερίδες δημοσιεύουν «συγκινητικωτάτας περιγραφάς του αξιομνημονεύτου συμβεβηκότος του Αρκαδίου, και ευγλώττως και μετά λόγου υποστηρίζουσι το δίκαιον των εν τη Ανατολή Χριστιανών και ιδία το εθνικόν κίνημα της Κρήτης».
Λίγες μέρες αργότερα (16.12.1866) η ίδια εφημερίδα βγάζει «έκτακτο παράρτημα» με αφορμή άρθρο στους «Τάιμς» του Λονδίνου «με το οποίο ζητείτο παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων για ειρηνική διευθέτηση» του Κρητικού ζητήματος.
• Ο Βίκτωρ Ουγκώ
Σημαντική ώθηση στη διαμόρφωση φιλελληνικού κλίματος απέναντι στη κρητική επανάσταση έδωσε και η παρέμβαση του μεγάλου Γάλλου μυθιστοριογράφου και ποιητή, Βίκτωρος Ουγκώ (1802 –1885).
Ο Ουγκώ έγραψε, το Δεκέμβρη του 1866, μια ανοιχτή επιστολή, αναφέροντας μεταξύ άλλων:
«Κραυγή τις μ’ έρχεται εξ Αθηνών.
Εκ της πόλεως του Φειδίου και του Αισχύλου με προσκαλούν και χείλη προφέρουσι το όνομά μου.
Τις είμαι εγώ όπως, κριθώ άξιος τιμής τοιαύτης;
Μηδέν. Εις ηττημένος.
Και τις ο αποτεινόμενος προς με;
Νικηταί.
Ναι, ηρωικοί Κρήτες, καταδυναστευόμενοι της σήμερον, είσθε οι νικηταί του μέλλοντος. Όθεν εγκαρτερήσατε. Και αποτυγχάνοντες θέλετε θριαμβεύσει. (….)
Ηττημένοι δεν δύνασθε να ήσθε. Επανάστασις καταπνιγμένη ουδόλως είναι αρχή κατηργημένην.
(…) Το Κρητικόν ζήτημα ετέθη πλέον, και θέλει λυθή ως πάντα τα ζητήματα του αιώνος τούτου, υπό το πνεύμα της απελευθερώσεως».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου