 |
| Φωτό αρχείου. Από κατάθεση στεφάνων στο Μνημείο στο Πασαλιμάνι |
Σημείο αναφοράς είναι τα τελευταία χρόνια στον Πειραιά, κατά τον εορτασμό της Εργατικής Πρωτομαγιάς, το Μνημείο Πεσόντων Εργατών, στην πλατεία Κανάρη, στο Πασαλιμάνι.
Το Μνημείο έχει αναγερθεί από το Εργατικό Κέντρο Πειραιά στη μνήμη των 11 εργατών, που έχασαν την ζωή τους στις μεγάλες εργατικές απεργίες του 1923, τις οποίες η τότε κυβέρνηση Πλαστήρα- Γονατά επεδίωξε να καταστείλει κινητοποιώντας τον στρατό.
Η αρχή του εργατικού ξεσηκωμού εκείνης της χρονιάς έγινε την Πρωτομαγιά και τα αιτήματα που προβλήθηκαν έχουν μια δραματική επικαιρότητα, καθώς οι εργάτες διεκδικούσαν:
• Εφαρμογή του 8ωρου για την αντιμετώπιση της ανεργίας,
• Καταπολέμηση της αισχροκέρδειας. Και
• Αύξηση των ημερομίσθιων.
Η συγκέντρωση των Εργατικών Κέντρων Αθήνας και Πειραιά έγινε στον Άγιο Ιωάννη Ρέντη και όπως διαβάζουμε στην εφημερίδα «Καθημερινή» (φ. της 2ας Μαΐου 1923) «αντιπροσωπεύθησαν περί τα 40 σωματεία του Ε.Κ. Πειραιώς και περί τα 20 του Ε.Κ. Αθηνών».
Ένα μήνα αργότερα η υποτίμηση της λίρας Αγγλίας, που αποτελούσε, διεθνώς, το βασικό συναλλακτικό νόμισμα, οδήγησε πολλές βιομηχανίες να κάνουν μειώσεις παραγωγής, απολύσεις ή και μειώσεις μισθών ενώ η ακρίβεια «κάλπαζε»
Έτσι, σε πολλούς χώρους δουλειάς άρχισαν να δημιουργούνται επιτροπές διεκδικώντας να επαναπροσληφθούν οι απολυμένοι και να μην μειωθούν οι μισθοί τουλάχιστον μέχρι να ελεγχθεί η ακρίβεια.
Ταυτόχρονα, οι τιμές σε βασικά είδη διατροφής αυξάνονταν αλματωδώς. Ήταν φανερό πως η «έκρηξη» ήταν θέμα χρόνου.
 |
| "Ριζοσπάστης" φ. 22.8.1923 |
Η αρχή έγινε, στις 11 Αυγούστου, με απεργία των μυλεργατών και ακολούθησε μεγάλο «κύμα» εργατικών κινητοποιήσεων και σε άλλους κλάδους.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η εργατούπολη του Πειραιά, όπου υπήρχαν συγκεντρωμένα πολλά εργοστάσια.
Όμως, η κυβέρνηση Πλαστήρα- Γονατά επιλέγει την εκτροπή. Ο πρώτος, ως «Αρχηγός της Επαναστάσεως», δηλώνει, μάλιστα, ότι «ουδεμίαν συζήτησιν, θα στέρξωμεν με τους εργάτας, εφόσον δεν κηρύξουν την λήξιν της απεργίας» («Έθνος» φ. 19/8/1923).
Από την ίδια μέρα, η κυβέρνηση εκτός από την επιβολή λογοκρισίας στον Τύπο, προχωράει σε επιστράτευση απεργών σε ορισμένες εταιρείες, όπως το φωταέριο, συλλήψεις και διάλυση των σωματείων κατάσχοντας τα αρχεία και τις καταθέσεις τους.
Η ΓΣΕΕ και τα Εργατικά Κέντρα κηρύσσουν πανεργατική απεργία και κάλεσαν, στις 22 Αυγούστου, σε συλλαλητήριο, στον Πειραιά.
Αρχικά, η συγκέντρωση προγραμματιζόταν να γίνει στην πλατεία Δημοτικού Θεάτρου. Ωστόσο, από το πρωί εκείνης της μέρας η πλατεία είχε καταληφθεί από ισχυρή στρατιωτική δύναμη. «Εις όλας τας άκρας της πλατείας είχον στηθή πολυβόλα, ενώ πυκνώταται ίλαι ιππικού, των οποίων οι ιππείς εκράδαιναν γεγυμνωμένας σπάθας, περιήρχοντο τας γύρω παρόδους» (Ριζοσπάστης 24/8/1924).
Ακόμα, στη Καστέλα είχαν εμφανιστεί τανκς ενώ υπήρχαν παντού αστυνομικές και ένοπλες στρατιωτικές περίπολοι.
Παρόλα τα μέτρα οι εργάτες δεν πτοήθηκαν και περνώντας ανάμεσα ή κρυφά από τα στρατιωτικά περίπολα άρχισαν να συγκεντρώνονται στην πλατεία, στο Πασαλιμάνι, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα των σωματείων.
 |
| Η εφημερίδα "Ριζοσπάστης" την επόμενη μέρα των αιματηρών επεισοδίων (φ.23.8.1923) με εμφανή τα "αποτυπώματα" της λογοκρισίας |
Οι λογοκριμένες εφημερίδες αναφέρονται σε περίπου 500 άτομα. Αρκετά χρόνια αργότερα σε ένα αφιέρωμα της εφημερίδας «Μακεδονία» σε περιγραφή του εκ των πρωταγωνιστών Σεραφείμ Μάξιμου διαβάζουμε ότι «οι απεργοί αρχίσανε να προσέρχονται από νωρίς. Κατά εκατοντάδες. Και όπως συναντούσαν οι μεν τους δε, γινότανε χιλιάδες. Σχηματίζανε μεγάλες ουρές, που γεμίζανε δρόμους και παρόδους, από του λιμανιού το μέρος προς το Πασαλιμάνι» (εφ. «Μακεδονία» φ. 30/3/1958).
Τότε εμφανίστηκε μια ένοπλη στρατιωτική περίπολος. «Οι απεργοί εξαγριωθέντες ώρμησαν κατά της περιπόλου και αφώπλισαν αυτήν» (Ριζοσπάστης, ο.π), άδειασαν τα όπλα και τα έσπασαν χωρίς να χτυπήσουν κανένα στρατιώτη.
Όμως, άλλοι περίπολοι, που βρίσκονταν στην παραλία, άρχισαν να πυροβολούν εναντίον του πλήθους. Τότε, οι απεργοί ξεκίνησαν πορεία τραγουδώντας τη «Διεθνή» και κατευθύνονταν προς το Φρουραρχείο για να διαμαρτυρηθούν.
Όπως φαίνεται οι διαδηλωτές κινήθηκαν από την οδό Σωτήρος για να φτάσουν στην πλατεία του Δημοτικού Θεάτρου, όπου βρισκόταν το Φρουραρχείο και το Εργατικό Κέντρο.
 |
| "Έθνος" φ. 23.8.1923 |
«Οι απεργοί συνηντήθησαν με τας περιπόλους εις την διασταύρωσιν των οδών Σωτήρος και Καραίσκου, όπου εγένετο και η πρώτη αιματηρά σύρραξις» («Εθνος» φ.23/8/1923).
Οι πολυάριθμοι διαδηλωτές ξεχύθηκαν και σε άλλους κεντρικούς δρόμους (τις σημερινές λεωφόρο Β. Γεωργίου και την οδό Τσαμαδού) ενώ τα πολυβόλα «θέριζαν» από διάφορα δημόσια κτήρια, στο κέντρο του Πειραιά.
Στους δρόμους άρχισαν να πέφτουν δεκάδες τραυματίες. Στον Πειραιά ακόμα και οι λογοκριμένες εφημερίδες έγραψαν ότι στην πόλη προκλήθηκε πανικός ενώ οι απεργοί άρχισαν να διαλύονται και την επόμενη η ΓΣΕΕ σταμάτησε την απεργία.
Κάποιοι από τους τραυματίες, ανάμεσά τους ένας 12χρονος μαθητής, υπέκυψαν, αργότερα στο νοσοκομείο ανεβάζοντας τον αριθμό των θυμάτων σε 11 ενώ υπήρξε και μεγάλος αριθμός τραυματιών.
Μόνο εκείνη την ημέρα, οι συλληφθέντες ξεπέρασαν τους 60 και οδηγήθηκαν σε στρατιωτικές φυλακές ενώ πολλές συλλήψεις είχαν γίνει και τις προηγούμενες μέρες.
• Με στοιχεία από ιστορική έρευνα του γράφοντος που δημοσιεύτηκε στο ένθετο «Νησίδες» της «Εφημερίδας των Συντακτών» (φ. 30.4.2016)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου